چهارشنبه ٢٤ مرداد ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 
ماهنامه مبلغان


آموزش نماز به فرزندان، با توجه به سیره معصومین(علیهم السلام) -2

اصول آموزش نماز

در دین اسلام و سیره معصومین(علیهم السلام)آموزش نماز بر پایه‌ها و اصولی استوار است که شایسته است خانواده‌ها در راستای آموزش نماز به فرزندان خود، از آنها بهره‌مند شوند.

اصول آموزش نماز

در دین اسلام و سیره معصومین(علیهم السلام)آموزش نماز بر پایه‌ها و اصولی استوار است که شایسته است خانواده‌ها در راستای آموزش نماز به فرزندان خود، از آنها بهره‌مند شوند. در اینجا به بیان برخی از آنها می‌پردازیم:

الف) سهل‌گیری

انسان موجودی است با استعداد و توانایی و قابلیت‌های شگرف؛ ولی این قابلیت‌ها و توانایی‌ها در ابتدای تولد او هنوز به فعلیت نرسیده‌اند و شکوفا شدن آنها تدریجی و نیازمند فراهم آمدن زمینه‌های مناسب و تلاش و کوشش است و خود این تلاش‌ها نیز در صورتی به نتیجه مطلوب می‌رسد و نهال انسان را به مرحله ثمردهی می‌رساند که متناسب با توانایی‌ها و استعدادهای وی باشد.

تربیت عبادی و آموزش نماز به کودکان و نونهالان نیز فعالیت و کوششی است به منظور به فعلیّت رساندن فطرت الهی «خداپرستی» که خداوند حکیم و دانا با دست خلاّق خود در وجود انسان به ودیعه گذاشته است. این فعالیت در صورتی استعداد خداپرستی فطری در انسان را شکوفا می‌کند که متناسب با توانایی‌ها و استعدادهای او باشد؛ یعنی اگر خواسته‌های والدین از فرزند نوخاسته بیش از توان او باشد، او را زمین‌گیر کرده و قامت کوچکش را زیر بار سنگین خواسته‌های بیش از اندازه خود خم می‌کند و مجال قد راست کردن و سر برافراشتن به وی نمی‌دهد و در مقابل، اگر خواسته‌های مربی بسیار اندک و ناچیز باشد، وی را در فضای خواسته‌های اندک خود محدود می‌کند و او را از سر برافراشتن و دست یافتن به اوج رشد و کمال باز می‌دارد. از این‌رو، معصومان(علیهم السلام)در آموزش نماز به کودکان، توانایی و ظرفیت آنها را در نظر می‌گرفتند و در آموزش نماز به آنان، سخت نمی‌گرفتند و آنها را از رعایت بسیاری از اعمال و آداب نماز معاف می‌کردند. هرچند پایبندی به همان اعمال و آداب را از بزرگسالان می‌خواستند.

بر پایه شمار فراوانی از روایات، ائمه(علیهم السلام)به کودکان دستور می‌دادند نماز ظهر و عصر و نیز نماز مغرب و عشا را با هم بخوانند، در حالی که بزرگسالان این چهار نماز را در چهار وقت جداگانه می‌خواندند.

«عَنِ الْفُضَیلِ بْنِ یسَارٍ قَالَ: کانَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَینِ(علیه السلام)یأْمُرُ الصِّبْیانَ یجْمَعُونَ بَینَ الْمَغْرِبِ وَ الْعِشَاءِ وَ یقُولُ هُوَ خَیرٌ مِنْ أَنْ ینَامُوا عَنْهَا؛[1] فضیل بن یسار می‌گوید: حضرت علی بن حسین(علیهم السلام) به کودکان دستور می‌داد که نماز مغرب و عشا را با هم بخوانند و می‌فرمود: این بهتر از آن است که بخوابند و نماز عشای آنها قضا شود.»

در روایت دیگری چنین آمده:

کودکانی را نزد امام زین العابدین(علیه السلام)بردند، ایشان آنان را وا می‌داشت تا نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا را بدون فاصله بخوانند. وقتی به او اعتراض شد، فرمود: «هُوَ أَخَفُّ عَلَیهِمْ وَ أَجْدَرُ أَنْ یسَارِعُوا إِلَیهَا وَ لَا یضَیعُوهَا وَ لَا ینَامُوا عَنْهَا وَ لَا یشْتَغِلُوا؛[2] این کار برای آنان سبک‌تر است و بهتر به انجام آن می‌شتابند و موجب می‌شود نماز را ضایع نکنند و نخوابند و به کار دیگری مشغول نشوند.»

ب) جلوگیری از افراط

اسلام دین اعتدال بوده، در تمام موارد، از افراط و تفریط به دور است. انسان افراطی مانند راننده‌ای عصبانی و عجول است که وسیله نقلیه‌اش بر اثر فشار زیاد، معیوب می‌شود و خود وی نیز به مقصد نمی‌رسد و چه بسا در میانه راه به واسطه سرعت زیاد، خود و وسیله نقلیه‌اش را نابود کند.

اسلام در باب عبادات نیز همین قاعده را رعایت کرده و پیروان خود را از افراط برحذر داشته است؛ چراکه افراط در عبادت، به ویژه اگر افراط‌ کننده در ابتدای مسیر عبادت باشد، موجب دل‌زدگی و روی‌گردانی وی از عبادت می‌شود.

امام صادق(علیه السلام)می‌فرماید: «اجْتَهَدْتُ فِی الْعِبَادَةِ وَ أَنَا شَابٌّ فَقَالَ لِی أَبِی(علیه السلام)یا بُنَی دُونَ مَا أَرَاک تَصْنَعُ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِذَا أَحَبَّ عَبْداً رَضِی عَنْهُ بِالْیسِیرِ؛[3] در جوانی بسیار عبادت می‌کردم. پدرم به من فرمود: پسرم! کم‌تر از اینکه می‌بینم، عبادت کن که خداوند هرگاه بنده‌ای را دوست بدارد، به عمل اندک او نیز راضی می‌شود.»

آنچه گفته شد، مربوط به نمازهای مستحب بود که فرادا خوانده می‌شود و معصومان(علیهم السلام)از افراط در آنها نهی می‌کردند. در نمازهای جماعت نیز افراط ممکن است و آن در صورتی است که امام جماعت، نماز را بسیار طولانی کند. به گونه‌ای که کسی جرأت و رغبت شرکت در نماز جماعت را به خود ندهد یا شرکت در آن برایش سخت و مشکل شود و در نتیجه از شرکت در نماز جماعت بیزار شده، عطایش را به لقایش ببخشد.

سیره پیامبر(صلی الله علیه و آله)این گونه بود که نمازهای جماعت را به اختصار و متناسب با حال ضعیف‌ترین نمازگزاران برگزار می‌کرد و از طولانی کردن آن پرهیز داشت.

سماعه از امام(علیه السلام)روایت می‌کند: «فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)کانَ إِذَا صَلَّی بِالنَّاسِ خَفَّ بِهِمْ؛[4] هرگاه پیامبر(صلی الله علیه و آله)با مردم نماز می‌خواند، آن را مختصر می‌کرد.»

ج) مراقبت والدین

نماز تکلیفی است که هر مسلمانی در شبانه روز موظف است پنج بار آن را انجام دهد و افزون بر این، هم مشتمل بر ذکر و قرائت است و هم مشتمل بر اعمال و افعال. به همین سبب، آموختن نماز و تثبیت پایبندی عملی به آن، فرایندی دشوار، تدریجی و زمان‌بر است و نمی‌توان انتظار داشت که کودک یک روزه یا یک ماهه با نماز آشنا و به آن پایبند شود. بدیهی است که فرزند در طول مدت آموزش باید تحت مراقبت باشد.

چه کسی می‌تواند آموزش نماز و مراقبت بر نماز کودکان را بر عهده بگیرد و این مسئولیت را به بهترین وجه به مقصد برساند؟ روشن است که معصومان(علیهم السلام)خود فرصت و توان این کار را نداشتند و به همین سبب، والدین را عهده‌دار این امر عظیم کرده‌اند که در مقایسه با دیگران نسبت به فرزندان خود، هم دلسوزند و هم امکانات و فرصت بیش‌تری در اختیار دارند.

امیرمؤمنان علی(علیه السلام)در توصیف سیره پیامبر(صلی الله علیه و آله)می‌فرماید:

«کانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) نَصِباً بِالصَّلَاةِ بَعْدَ التَّبْشِیرِ لَهُ بِالْجَنَّةِ لِقَوْلِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ: «وَ أْمُرْ أَهْلَک بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیها»[5]فَکانَ یأْمُرُ بِهَا أَهْلَهُ وَ یصْبِرُ عَلَیهَا نَفْسَه؛[6] پیامبر(صلی الله علیه و آله)با آنکه بشارت رفتن به بهشت را از خداوند دریافت کرده بود، خود را برای نماز به رنج می‌افکند؛ چون خدای سبحان به او فرموده بود: «خانواده‌ات را به نماز فرمان ده و بر آن شکیبا باش!» از این‌رو حضرت خانواده خود را به نماز فرمان می‌داد و خود نیز در راه اقامه آن بردباری می‌کرد.»

بر اساس برخی روایات، هنگامی که این آیه نازل شد، پیامبر(صلی الله علیه و آله)مدت نه ماه هنگام نماز، بر در منزل حضرت فاطمه و علی(علیهما السلام)می‌آمد و آنان را به نماز فرا می‌خواند.

امام رضا(علیه السلام)در مجلس مأمون که برخی علمای عراق و خراسان حضور داشتند، 12 معنا برای واژه «اصطفا» که در آیه «ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکتابَ الَّذینَ اصْطَفَینا مِنْ عِبادِنا»[7] ذکر فرمودند که همگی از خصوصیات اهل‌بیت(علیهم السلام) هستند و براساس آن‌ها باید گفت مراد از واژه «اصطفینا» ائمه هدی(علیهم السلام) هستند؛ امام(علیه السلام) در دوازدهمین معنا فرمود:

«وَ أَمَّا الثَّانِیَ عَشَرَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: «وَ أْمُرْ أَهْلَک بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیها»فَخَصَّنَا اللَّهُ بِهَذِهِ الْخُصُوصِیةِ أَنْ أَمَرَنَا مَعَ الْأُمَّةِ بِإِقَامَةِ الصَّلَاةِ ثُمَّ خَصَّنَا مِنْ دُونِ الْأُمَّةِ فَکانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)یجِی‌ءُ إِلَی بَابِ عَلِی وَ فَاطِمَةَ بَعْدَ نُزُولِ هَذِهِ الْآیةِ تِسْعَةَ أَشْهُرٍ کلَّ یوْمٍ عِنْدَ حُضُورِ کلِّ صَلَاةٍ خَمْسَ مَرَّاتٍ فَیقُولُ الصَّلَاةَ رَحِمَکمُ اللَّهُ؛[8] اما دوازدهم، قول خدای عزّوجلّ است که فرمود: امر کن خاندانت را به نماز و بر آن صبر کن؛ خدا ما را به این خصوصیّت امتیاز داده که با امت مأمور به اقامه نمازیم و به طور خصوصی هم مأموریم. رسول خدا(صلی الله علیه و آله)پس از نزول این آیه تا نه (9) ماه هر روز وقت نماز در خانه علی و فاطمه(علیهما السلام) می‌آمد و می‌فرمود: نماز به پا دارید، خدا شما را مورد رحمت خود قرار دهد.»

البته، این مسئله اختصاص به اهل‌بیت پیامبر(صلی الله علیه و آله)نداشت و به همین سبب، پیامبر(صلی الله علیه و آله)به دیگران نیز دستور می‌داد تا خانواده خود را به نماز امر کنند و مراقب نماز آنان باشند. ائمه(علیهم السلام)نیز به پیروی از پیامبر(صلی الله علیه و آله)، مراقب فرزندان خود بودند تا فریضه نماز را بیاموزند و ادا کنند و شیعیان را نیز به این کار سفارش می‌کردند.»

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دارالحدیث، قم، 1429ق، ج 3، ص 409.

[2]. مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، میرزا حسین نوری، مؤسسه آل‌البیت(علیهم السلام)، قم، 1408ق، ج 15، ص 160.

[3]. الکافی، ج 2، ص 87.

[4]. تهذیب الاحکام، شیخ طوسی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1407، ج 2، ص 77.

[5]. طه/ 132.

[6]. نهج البلاغه، سید رضی، نشر هجرت، قم، 1414ق، بی‌تا، ص 316.

[7]. فاطر / 32.

[8]. امالی، شیخ صدوق، نشر کتابچی، تهران، 1414ق، ص533.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 213.





تاریخ ارسال مطلب : چهارشنبه ٢٩ فروردين ١٣٩٧ / شماره خبر : ٣٩٩٢٥٥ / تعداد بازدید : 267/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج